Ülkeler

Botsvana Cumhuriyeti

Botsvana Cumhuriyeti
Baskent Gaborone
Resmî diller İngilizce, Tsvana
Yönetim Şekli Parlamenter Cumhuriyet
Yüzölçümü 582.000 km²
Nüfus 2.209.208
Nüfus Yoğunluğu 3 kişi/km²
Para birimi Pula (BWP)
Zaman dilimi (UTC +2)
Telefon kodu +267
İnternet TLD .bw

Botsvana (resmi adıyla Botsvana Cumhuriyeti), Afrika kıtasının güneyinde bulunan ve denize kıyısı bulunmayan kara ülkesi. Ülke güney ve güneydoğu bölümünde Güney Afrika Cumhuriyeti, kuzey ve batısında Namibya, kuzeydoğu bölümünde ise Zambiya ve Zimbabve ile komşu konumundadır. Ülkenin kuzey bölümünde, Kasane şehri yakınlarında dünyanın dört ülke sınırının kesiştiği tek nokta olarak kabul edilen, ancak söz konusu Botsvana, Zambiya, Zimbabve ve Namibya ülkelerinin sınır anlaşmaları ile sınırlarına karşılıklı olarak resmiyet kazandırmadıkları için kabul görmeyen bir sınır noktası mevcuttur. Bostvana, Afrika kıtası üzerinde demokrasi alanında en gelişmiş ülke olarak kabul görmektedir. 2011 yılında açıklanan İnsani Gelişme Endeksi verilerinde, Botsvana Afrika kıtasının güneyinde bulunan ülkeler içerisinde en yüksek verilere ulaşmıştır.

Ülke ismi Botsvana’da çoğunluğu oluşturan Tsvana etnik grubundan gelmektedir. Tsvana dilinde ‘Tsvaların ülkesi’ anlamında kullanılan kelimede bulunan Tsvana kelimesinin kökeni net olarak bilinmemekle birlikte David Livingstone tarafından Tsvana’da benzer, eşit anlamlarında kullanılan tshwana kelimesinden geldiğini tahmin etmiştir.

Bayrak

Botsvana bayrağı günümüzde de kullanılan hali ile 30 Eylül 1966 tarihinde göndere çekilerek resmi olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Bayrak açık mavi bir zemin üzerine oluşturulmuştur. Bayrağın orta kısmında yatay olarak konumlandırılmış etrafı beyaz ince şerit ile çevrelenmiş siyah kalın şerit mevcuttur. Bayrakta bulunan açık mavi renk hem gökyüzünü hem de ülke için büyük önem arz eden su ve yağmuru simgelemektedir. Afrika kıtasında çöl sıcaklarının yaşandığı ülkede suya verilen önem ayrıca devlet armasında da yerel dilde yağmur anlamına gelen Pula ile gösterilmektedir. Yatay olarak konumlanan siyah ve beyaz şeritler ise ülke içerisindeki çeşitli etnik grupların uyum içerisindeki birlikteliğinin yanı sıra, devlet armasında bulunan ve armayı hem sağdan hem de soldan tutan zebrayı temsil etmektedir.

Botsvana, Afrika kıtasında birçok Afrika ülkesinin aksine Pan-Afrika renklerine (kırmızı, siyah, yeşil) bayrağında yer vermeyen ülkelerden bir tanesidir.

Arma

Botsvana arması

Botsvana armasının orta kısmında sivri oval bir kalkan bulunmaktadır. Kalkanın içerisinde üst bölümde birbirine geçmiş üç adet dişli çark bulunmakta olup ülkenin modern endüstrisini ifade etmektedir. Kalkanın orta kısmına denk gelecek şekilde konumlandırılan üç adet mavi renkli dalgalar, ülkede az bulunan su yollarını temsil etmektedir. Alt kısmında gümüş boynuzları bulunan öküz başı ise ülkedeki konvansiyonel hayvancılığı simgelemektedir. Kalkanın heraldik olarak sol tarafında sorgum bitkisi, sağ tarafında ise fildişi bulunmaktadır. Armada bulunan kalkanı her iki tarafından da tutan ve ülkede var olan hayvanları sembolize etmek adına iki adet zebra gözükmektedir. Armanın alt kısmında ise su kıtlığının ve su bolluğunun da ülke için önemli olduğunu göstermek için armada kullanılan su temasının bir parçası olarak ülkede kullanılan resmi dilde Pula (Yağmur ) yazmaktadır.

Tarih

Modern Botsvana - Ülkenin sınırları 1966 yılında bağımsızlıktan bu yana sabit kalmıştır

Botsvana’nın bağımsızlığını kazanmadan önce hakim olduğu bölgeler Bechuanaland adı ile anılmaktaydı. O dönemlerde Birleşik Krallık emperyalist güçlerinin kıtanın güneyinde ilerlemesi ve Boerlerin kurduğu Boer Cumhuriyetleri’nin bölgede art ardına kurdukları devletler ile sıkıntılı bir süreç yaşayan Batsvana halkı için bu durum bir tehdit oluşturmuş, bunun neticesinde güçlerini ve bölgelerini birleştirerek varlıklarını koruma yolunu seçmişlerdir. Birleşik Krallık hükumeti, Batsvana halkının birleşerek oluşturduğu bölgeyi 30 Eylül 1885 tarihinde himayesi altına aldığını açıklamıştır. Bu karar neticesinde yerel halk Boerlerin baskınlarına karşı İngiliz himayesini elde etmiştir. Britanya hükumetinin himaye altına alma kararının arka planında bölgede son dönemde yaşanan siyasi değişimler ve başta altın olmak üzere bölgede bulunan zengin yeraltı madenleri yatmaktaydı. Bölgede, 30 Eylül 1966 tarihinde Botsvana devletinin kurulması ile İngiliz hakimiyeti ve himayesi sona ermiştir. Botsvana bağımsızlığını kazandıktan sonra İngiliz Milletler Topluluğu üyesi olmuştur.

Coğrafya

Okavango Deltası

Botsvana kıta üzerinde 582.000 km²’lik bir yüz ölçümüne sahiptir. Ülke genelinde 2 milyonun üzerinde bir nüfus yaşamakta olup, bu veriler ile dünya üzerinde nüfus yoğunluğu az olan ve seyrek bir yerleşimi olan ülkelerden bir tanesidir. Afrika’nın çöllerinden biri olan Kalahari çölü, ülkenin güney bölümünde önemli bir kısmı kaplamaktadır. Bu bölümler Savan adı verilen geniş çayırlar ile kaplıdır. Ülkenin kuzeybatısında dünyada denize dökülmeyen iç deltalarından olan Okavango Deltası bulunmaktadır. Ayrıca Limpopo Nehri, Kuando Nehri ve Zambezi Nehri ülkenin diğer önemli nehirlerini oluşturmaktadır. Güney Afrika Platosu’nun bir parçasını oluşturan Botsvana, yüzey şekillerinin tepelik ve yer yer kırık olduğu güneydoğu kesimi dışında bir düzlük biçimindedir. En yüksek noktasını 1.489 m ile Tsodilo Tepelikleri oluşturmaktadır.

Ülkenin toplamda sahip olduğu 4.013 km’lik sınır hattının 1.360 km’si Namibya, 1.840 km’si Güney Afrika Cumhuriyeti, 813 km’si Zimbabve ve 1 km’den az olmak üzere de Zambiya ile oluşmaktadır. Ülke nüfusun büyük çoğunluğu ülkenin doğu bölümünde yaşamaktadır.

İklim

Ülke genelinde kurak ve yarı çöl iklimi hakim bir konumdadır. Sıcaklıklar yıl içerisinde yazın 35 °C, kışın ise 20 °C aralığında seyretmektedir. Özellikle kış aylarında ülke genelinde gece sıcaklıkları büyük oranda düşüş göstermekte olup, gece ile gündüz farklarının 20 °C kadar çıkabilme durumunda don oluşumuna sebebiyet verebilmektedir. Ülke yılın altı ila dokuz ayını kurak dönem olarak geçirmekte, en çok yağışlar Aralık ile Mart ayları arasında gerçekleşmektedir.

Yaban hayatı

Afrika savana filleri

Okavango Deltası'nda zürafalar

Ülke sınırları içerisinde birçok yaban hayvan bulunmaktadır. Filler, zürafalar, çeşitli antilop türleri, aslanlar, leoparlar, çitalar, su aygırları ve zebralar bu yaban hayatın bir parçası olarak Bostvana’da gözlemlenebilmektedir. Özellikle Okavango Deltası zengin yaban hayvan çeşitliliğine sahiptir.

Nüfus

Kalahari Çölü yakınlarında bir rondavel

Botsvana, Afrika kıtasında nüfus yoğunluğunun seyrek olduğu ülkelerden biri konumundadır. 2011 yılında gerçekleştirilen son resmi sayım sonuçlarına göre sahip olduğu nüfus yoğunluğuna göre bağımsız ülkeler arasında son sıralarda yer almaktadır. Ülkede son resmi sayıma göre 2,038,228 nüfusa sahip olup, 2016 tahmini sayım sonuçlarına göre 2,209,208 kişinin yaşadığı tahmin edilmektedir. Ülke genelinde 2016 tahmini verilerine göre ortalama yıllık nüfus artışı %1,19 seviyesindedir.

Botsvana birçok Afrika ülkesinde görüldüğü üzere genç bir nüfusa sahip olup, 2016 tahmini verilerine göre %63,72’si 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %4,13’ü 65 yaş ve üzerindedir.

0-14 yaş: %32.4 (erkek 364,807/kadın 350,888)
15-24 yaş: %21.32 (erkek 234,251/kadın 236,650)
25-54 yaş: %37.61 (erkek 444,290/kadın 386,622)
55-64 yaş: %4.55 (erkek 45,186/kadın 55,272)
65 yaş ve üzeri: %4.13 (erkek 36,216/kadın 55,026)

Şehirde yaşayanların oranı 2015 verilerine göre %57,4 olan ülkede, nüfusun geri kalanı kırsal kesimde yaşamaktadır.

Etnik gruplar

Tsvana etnik grubu ülkede çoğunluğu oluşturmaktadır. Nüfusun %79’u Tsvana etnik grubu üyesi konumundadır. Bunun haricinde Kalangalar (%11) ve Buşmanlar (diğer adı Basarwalar) (%3) diğer azınlık etnik grupları oluştururken %7 düzeyinde beyazlar ve diğer küçük etnik grupları oluşturan nüfus yaşamaktadır.

Ülkenin bağımsızlığını kazanması sonrası hızla artan nüfus, özellikle AIDS nedeniyle gerçekleşen ölümler nedeniyle önemli bir artışı beraberinde getirememiştir. 2008 yılında Zimbabve’de yaşanan kriz sonrası ülkenin nüfusu hızla artmış, o dönemde 800.000 Zimbabveli Botsvana’ya geçerek mülteci olarak yaşamını sürdürmüştür.

Dil

Botsvana’nın İngilizce ve Setsvana olmak üzere iki resmi dili mevcuttur. Ülkenin parlamentoda konuşulan ve günlük gazetelerin dili İngilizce olup, orta öğretim seviyesinden itibaren dersler İngilizce öğretilmektedir. Halkın büyük çoğunluğu ise günlük hayatta Setsvana dili ile iletişim kurmaktadır. Öğrencilerin okula başladığı ilk öğretim seviyesinde dersler Setsvana dilinde verilmektedir.

Din

Ülke genelinde yerel dinlere inananların oranı nüfusun neredeyse yarısına denk gelmektedir. Botsvana’da halkın %49,2’si yerel dinlere inanırken, %29’u hristiyan dininin protestan mezhebine, %9’u katolik mezhebine göre dini inançlarını yaşamaktadırlar. Avrupalılar tarafından misyonerlik faaliyetleri sonucu öğretilmeyen Afrika hristiyanlığı dinine ise inananların oranı %12 civarındadır. Botsvana’da İslamiyet hemen hemen hiç görülmemekte olup, 5000 kişiden biraz fazla kişinin bu dine mensup olduğu bildirilmiştir.

Eğitim

Botsvana Üniversitesi, Gaborone

Botsvana genelinde okuma yazma bilme oranı 2015 tahmini verilerine göre %88,5 olup, bu oran erkeklerde %88, kadınlar da ise %88,9 düzeyindedir. Botsvana Dünya üzerinde okul zorunluluğunun bulunmadığı çok az sayıda ülkelerden bir tanesi konumundadır. Ülke genelinde bulunan ilk ve orta öğretim okullarının yanı sıra başkent Gaborone’de bir üniversite bulunmaktadır. Ülke genelinde okula gitme süresi hem erkek hem de kız öğrencilerde on üç yıldır.

Sağlık

Ülkede temiz su kaynaklarına ulaşabilen nüfusun oranı genel Afrika ortalamasına göre yüksek düzeyde olup, 2015 tahmini verilerine göre nüfusun %96,2’si temiz kaynaklardan su temin edebilmektedir. Bunun yanı sıra nüfusun %63,4’ü tam teçhizatlı sağlık hizmetlerinden yararlanabildiği ülkede, nüfusun %36,6’sı ilkel şartlarda sağlık hizmeti alabilmektedir. Ülke içerisinde ishal, hepatit, sıtma ve tifo çok sık görülen hastalıklar arasındadır. AIDS, Afrika kıtasının en yüksek oranlarından biri görülmekte olup, bu oran 2015 tahmini verilerine göre %22,21 düzeyindedir. Bir dönem %37 düzeyinde olan oran son yıllarda söz konusu oranlara indirilmiş olsa da ülke dünya üzerinde yetişkin nüfusun bu virüse sahip olduğu en yüksek ikinci ülke konumundadır.

Bağımsızlığını kazandıktan sonra sağlık konusunda önemli adımlar atan ülke, en küçük yerleşim bölgelerinde bile sağlık hekimliği bulundurmaktadır. Şehirlerde bulunan 17 sağlık merkezinin yanı sıra, gezici sağlık birimlerini de bulunduran ülke, bu sayede tüm nüfusa sağlık hizmetlerini verebilme olanağı yakalamaktadır.

İdari yapılanma

Başkent Gaborone

Botsvana kendi içerisinde dokuz ayrı bölgeye ayrılmış durumdadır. District olarak adlandırılan bölgeler şu şekildedir:

  1. Merkez Bölgesi
  2. Ghanzi Bölgesi
  3. Kgalagadi Bölgesi
  4. Kgatleng Bölgesi
  5. Kweneng Bölgesi
  6. Kuzeydoğu Bölgesi
  7. Kuzeybatı Bölgesi
  8. Güneydoğu Bölgesi
  9. Güney Bölgesi
Şehir

Ülke nüfusunun büyük bir bölümü doğu bölgelerde yaşamakta olup, ülkenin en büyük şehri aynı zamanda başkent konumunda da bulunan Gaborone’dir. Ülkenin 2005 verilerine göre en büyük üç şehir merkezi sırasıyla Gaborone (214.412), Francistown (91.777) ve Molepolole’dir (65.570).

Ekonomi

Chobe Ulusal Parkında Turizm

Ülke genelinde nin önemli yer altı madenleri mevcut olup, bu madenlerden elmasın toplamı ülke ihracatının %70’ini oluşturmaktadır. Elmasın yanı sıra bakır, nikel, tuz, gümüş, kömür ülkenin sahip olduğu diğer başlıca yer altı madenleridir.

Turizm gelirleri ülke için önem arz etmektedir. Botsvana’nın sahip olduğu önemli ulusal parklar turistlerin bu ülkeyi ziyaret etmesinde öncelikli sebeplerden birini teşkil etmektedir. Ülkede bulunan ulusal parklar şu şekildedir:

  • Chobe Ulusal Parkı
  • Gemsbok Ulusal Parkı, (Kgalagadi Transfrontier Ulusal Parkın bir parçası)
  • Makgadikgadi Pans Ulusal Parkı
  • Nxai Pan Ulusal Parkı

Ülkenin para birimi Pula, Dolar ve Euro karşısında sağlam bir yapıya sahiptir.

Ülke Afrika kıtasında bulunan diğer ülkelere göre daha sağlam bir ekonomik altyapıya sahiptir. Son dönemlerde ekonomisi yıllık %9 dolaylarında büyüyerek en fakir ülkelerden biri konumundan, orta düzeyde bir ülke konumuna gelmiştir. Afrika içerisindeki devletler arasında en yüksek kredi derecelendirme notuna sahip olan Botsvana, 2007 yılında ABD’de başlayan ekonomik krizin etkisi ile iki dönem ardı ardına ekonomik büyüme yakalamayarak resesyona girmiştir.

Ulaşım

Francistown Thapama Kavşağı

Karayolu
Ülke genelinde şehirler arasında var olan karayollarının çoğu asfaltlanmış konumdadır. Bunun haricinde kalan ikinci derece yolların çoğu toprak ve çakıldan oluşmaktadır. Ulusal Park içerisinde yer alan yolların birçok bölümünde derin çukurlar mevcuttur. Özellikle yağmur dönemlerinde şiddetli yağmur nedeniyle birçok yol zarar görmekte ve kullanılamaz bir hal alabilmektedir.

Trans-Kalahari Koridoru olarak adlandırılan ve Güney Afrika Cumhuriyeti şehri Johannesburg ile Namibya şehri Windhoek’u birbirine bağlayan otoyol Botsvana’dan geçmektedir.

Demiryolu
Ülkede Botsvana devlet demiryolları olan Botswana Railways, mevcut olan toplam 700 km’lik demiryolunu işletmektedir. Demiryolu ağı Güney Afrika Cumhuriyeti sınırından, Lobatse, Gaborone, Francistown’dan Zimbabve şehri Plumtree’ye kadar uzanmaktadır. Ülke genelinde genel olarak ürün taşıma işleminde tren kullanılmakta olup, yolcu taşımacılığı ekonomik sebeplerden dolayı 1 Nisan 2009 tarihinde durdurulmuştur.

Havayolu
Merkezi Gaborone’de bulunan ve 1972 yılında kurulan Air Botswana ülkenin havayolu şirketi konumundadır. Air Botswana ulusal ve uluslararası uçuşlar gerçekleştirmekte olup, bünyesinde 2016 verilerine göre beş adet uçak bulundurmaktadır. Botsvana genelinde karayolu bağlantılarını uzun olması, yollarında pek sağlıklı olmaması nedeniyle birçok irili ufaklı havaalanları bulunmakta olup, bu alanlardan dör tanesi uluslararası havaalanı olarak kabul edilmektedir.. Ülke içerisinde Francistown, Gaborone, Kasane ve Maun şehirlerine uçuşlar gerçekleştiren Air Botswana, Kasım 2016 verileri itibarıyla ülke dışında Güney Afrika Cumhuriyeti’nde Johannesburg ve Cape Town, Kenya’da Nairobi, Malavi’de Blantyre ve Lilongwe ile Zimbabve’de Victoria Falls şehirlerine direkt uçuşlar gerçekleştirmektedir.

Air Botswana’nın bunun haricinde Qatar Airways ile ortak uçuş gerçekleştirme konusunda anlaşmaları bulunmaktadır.

Spor

Francistown Stadyumu

Ülkenin en sevilen spor dalı futboldur. Ülke futbolu 1970 yılında kurulan Botsvana Futbol Federasyonu (Botswana Football Association- BFA) tarafından yönetilmektedir. Ülkede on altı takımın katıldığı ve Botswanan Premier League olarak adlandırılan ulusal bir lig düzenlenmektedir. Ülkenin en başarılı futbol takımı bugüne kadar elde ettiği 13 şampiyonluk ile Township Rollers FC takımıdır.

Botsvana millî futbol takımı 2012 yılında düzenlenen 2012 Afrika Uluslar Kupası’nda yer alarak tarihinin en büyük başarılarından birini elde etmiştir. Zebralar olarak adlandırılan Botsvana millî futbol takımı FIFA sıralamasında 2017 yılı verilerine göre 116. sırada bulunmakta olup, 2010 yılında elde ettiği 50. sıra ile en iyi sıralamasını elde etmiştir.

Botsvana ülke tarihinin ilk olimpiyat madalyasını 2012 yılında kazanmıştır. 2012 yılında Londra’da gerçekleştirilen olimpiyatlarda orta mesafeci Nijel Amos 800 metrede elde ettiği 1:41.73 ile kariyerinin en iyi derecesini elde ederek gümüş madalyanın sahibi olmuştur.

Beğen
Beğen Muhteşem Haha İnanılmaz Üzgün Kızgın