Gambiya Cumhuriyeti

Gambiya Cumhuriyeti

Başkent Banjul
Resmî diller İngilizce
Yönetim Şekli Anayasal Cumhuriyet
Yüzölçümü 11.295 km²
Nüfus 1.705.000
Nüfus Yoğunluğu 151 kişi/km²
Para birimi Dalasi (GMD)
Zaman dilimi (UTC +0)
Telefon kodu +220
İnternet TLD .gm

Gambiya ya da resmî adı ile Gambiya Cumhuriyeti, Afrika kıtasının batısında yer alan devlet. Ülke yüzölçümü açısından Afrika kıtasının anakara kısmında yer alan en küçük ülkesi konumundadır. Ülke Gambiya Nehri’nin her iki kıyısı boyunca kurulmuş olup Atlas Okyanusu kıyısı hariç, tamamen Senegal ile çevrili bir konumdadır. Ülke genelinde 2013 tahmini nüfus sonuçlarına göre 1.740.860 kişi yaşamaktadır. Ülkenin başkenti, Atlas Okyanusu kıyısında ada üzerine kurulu olan Banjul’dur.

Bayrak

Gambiya bayrağı 18 Şubat 1965 tarihinde göndere çekilerek ülkenin resmi bayrağı olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Bayrak, beş farklı yatay şeritten oluşmaktadır. Yatay şeritler 6:1:4:1:6 oranı ile sırasıyla kırmızı-beyaz-mavi-beyaz-yeşil renklerden meydana gelmektedir. Bayrakta bulunan kırmızı renk güneşi ve bu güneşin yaydığı ışınların Gambiya’nın geleceği ile ilgili umutlarını sembolize etmektedir. Bayrağın orta kısmında bulunan mavi renk ülkenin içerisinden geçen Gambiya Nehri’ni temsil ederken, yeşil renk ülkenin doğal zenginliklerini ifade etmektedir. Bu üç rengi ince şeritler halinde birbirinden ayıran beyaz renk ise sembolik olarak barışı ve birliği temsil etmektedir.

Arma

Gambiya arması, Afrika ülkesi Gambiya tarafından resmi olarak kullanılan armadır. Ülkenin bağımsızlığını henüz kazanmadığı 18 Kasım 1964 tarihinde kabul edilerek resmi arma olarak kullanılmaya başlanmıştır, ülke 1965 tarihinde bağımsızlığını kazandıktan sonra da yeni ülkenin resmi devlet arması olmuştur.

Gambiya arması

Armanın ortasında bulunan kalkanın dıştan içe doğru yeşil ve beyaz olmak üzere iki çerçevesi vardır. İç kısımda mavi zemin üzerine çapraz bir şekilde konumlandırılmış altın sarısı balta ve çapa bulunmaktadır. Ülkenin iki büyük etnik grubu olan Mandinka etnik grubu ile Fula etnik grubunu tarafından tarım işlerinde kullanılan bu gereçlerden balta, fındık toplam işleminde kullanılırken, çapa tarımsal alanda yetişen yabani otları temizlemekte kullanılmaktadır. Bu simgeler ile tarımın ülke ekonomisine olan büyük katkısı ifade edilmektedir. Kalkanın üst bölümünde üzerinde yer fıstığı bitkisi bulunan şövalye miğferi konumlandırılmıştır. Miğferin en üst bölümünde ise ülkenin ulusal simgelerinden olan palmiye ağacı konumlandırılmıştır. Kalkanın her iki tarafında da yüzleri kalkana bakan kişiye dönük şekilde konumlandırılmış arka patileri üzerinde duran iki adet kırmızı aslan bulunmaktadır. Ön patilerinin biri ile kalkanı tutan aslanlar diğer patileri ile sapından tutacak şekilde biri çapa diğeri de balta tutmaktadır. Aslanlar armada Gambiya’nın Britanya İmparatorluğu içerisinde yer aldığı ve bu imparatorluğun sömürgesi ve kolonisi olduğu dönemleri anımsatmaktadır. Armanın alt kısmında yer alan slogan bandında ise İlerleme, Barış, Refah (Progress, Peace, Prosperity) yazmaktadır.

Tarih

Gambiya Nehri’nin verimli toprakları uzun yıllardır yerleşim bölgesi olarak kullanılmaktadır. Milattan önceye dayanan ve gezgin Hanno’ya ait olduğu belirlenen yazılı belgelerde, Hanno’nun özellikle Batı Afrika bölgelerinde gezerken Gambiya bölgesindeki durumdan bahsetmektedir. Milattan sonraki dönemlerde ise bölge ile ilgili ilk kayıtlar 9. yüzyıl ve 10. yüzyılda Arap tüccarına aittir. 10. yüzyıl boyunca Müslüman tüccarlar ve öğretmenler birçok Batı Afrika ülkesinde çeşitli yerleşimler kurmuştur. Bu iki grup altın ve fildişi karşılığında değiş tokuş sağlayan ve Sahra’yı aşan ticaret rotaları oluşturmuşlardır. Bölgenin Mali Krallığı’na bağlı olduğu dönemlerde bu bölgeye seferler düzenleyen Portekiz tüccarlar bölgede de hakimiyet kurmaya başlamışlardır. 17. yüzyılda İngiliz kralının da yetki vermesi ile Gambiya ve Altın Sahil bölgelerinin kullanım hakkını alan topluluk, bölge ticaretinde söz sahibi konuma gelmiştir. 17. yüzyıl sonu ile 18. yüzyıl başlarında İngiltere ve Fransa bölgede bulunan su kaynaklarının paylaşımında siyasi ve ticari sebeplerden dolayı ihtilaflar yaşamış, bu sorunlar Paris Antlaşması (1763) ile sona erdirilebilmiş ve Gambiya üzerindeki tüm hakimiyet Birleşik Krallık’a devredilmiştir. Bu süreçten sonra da Fransa, Gambiya üzerinde hakimiyeti ele alabilmek adına Afrika kıtasında bulunan başka sömürge bölgelerini bu bölgeye karşılık Büyük Britanya’ya teklif etmiş ama başarı elde edememiştir. Özellikle 18. yüzyıl ile 19. yüzyıl arasında yaşanan ve merkezi James Adası üzerinde bulunan kale olan köle ticareti döneminde üç milyona yakın kişi bu bölgelerden Amerika kıtasına köle olarak götürülmüştür. Büyük Britanya hakimiyetinin ilk dönemlerinde Sierra Leone Valisi’nin hakimiyeti altındaki topraklara dahil edilen Gambiya, 1888 yılında başlı başına bir sömürge düzeni olarak kurulmuştur. Bu oluşum ile Fransa himayesindeki Senegal ile kesin sınır çizgileri 1889 yılında belirlenmiştir.

İngiliz Vali George Chardin Denton (1901-1911)

Gambiya, meşrutiyet sistemi ile 18 Şubat 1965 tarihinde Büyük Britanya’dan bağımsızlığını kazanarak İngiliz Milletler Topluluğu üyesi olmuştur. 1967 yılında dönemin Senegal devlet başkanı Léopold Sédar Senghor’un ziyaretinde iki ülke arasında yakın işbirliği konusunda anlaşma sağlanmıştır. 24 Nisan 1970 tarihinde yönetim şeklini cumhuriyet olarak değiştiren ülke, ülkenin ilk devlet başkanı olarak da o güne kadar başbakan olarak görev alan ve bu süreçten sonra 1994 yılına kadar beş defa daha aynı göreve getirilen Sir David Dawda Kairaba Jawara üstlenmiştir. 1981 tarihinde Jawara’nın ülke dışında bulunduğu bir zamanda ülkede gerçekleştirilmeye çalışılan darbe Senegal ordusunun da yardımı ile beş günlük bir süre sonunda sonlandırılmış, ülkesine geri dönen Jawara, dört yıllık olağanüstü hal ilan etmiştir. Özellikle gerçekleştirilen darbenin de etkisi ile Gambiya ve Senegal 12 Aralık 1981 tarihinde imzaladıkları anlaşma ile askeri alanda, para biriminde ve ekonomi alanında birlikte hareket etme iradelerini ortaya koymuşlardır. Senegambiya Konfederasyonu olarak adlandırılan bu yeni oluşum, 1 Şubat 1982 ile 30 Eylül 1989 tarihleri arasında varlığını sürdürmüş, bu süreçte Senegal’in sık bir şekilde dile getirdiği Senegal altında birleşme talepleri nedeniyle Gambiya’nın birlikten çekilmesi ile sonlandırılmıştır.

Siyaset

Başkent Banjul

Ülke cumhuriyet rejimi ile yönetilmektedir. Ülkeyi devlet başkanı sıfatı ile yöneten kişiler halk tarafından beş yıllık görev süresi ile bu makama seçilmektedir. 1970 yılından bu yana ülkede başbakanlık makamı bulunmamaktadır. Ülkede çok partili bir siyaset sistemi olsa da Alliance for Patriotic Reorientation and Construction ülke yönetiminin başında bulunmaktadır. Muhalefet partilerinin hemen hemen hiçbir hakimiyeti olmadığı Gambiya’da bu sebeplerden dolayı Haziran 2005 tarihinde tüm muhalefet partileri National Alliance for Democracy and Development (NADD) partisi çatısı altında toplanarak güçlerini birleştirmişlerdir. 1981 ve 1994 yıllarında gerçekleştirilen askeri darbeler fazla can kaybı olmadan atlatılmış, Yahya Jammeh 1994 yılında gerçekleştirilen darbenin başında bulunan kişi olarak yönetimi ele almış ve 2017’ye kadar görevde kalmıştır.

Devlet başkanı Jammeh, Aralık 2015’te yaptığı açıklama ile ülkesinin bundan sonra İslam Devleti olduğunu açıklamıştır. 4 Ocak 2016 tarihinde Başkan Yahya Jammeh, işyerlerinde çalışan kadınların saçının açık olmasını yasaklayarak "kadınlar saçlarını toplamalı ve düzgünce örtmeli" ifadesinin yer aldığı bir kararname imzaladı. Jammeh daha önce de kadınların iç çamaşırı ve dar kot pantolon giymelerine karşı savaş açmıştı.Yeni devlet başkanı Adama Barrow ise, 2017’nin başında ülkenin adından "İslam" ifadesini kaldırdı.

Coğrafya

Atlantik Okyanusu kıyısında Kololi sahili

Gambiya konum olarak Afrika kıtasının batı yakasında, Atlantik Okyanusu kıyısında yer almaktadır. Ülke 11.295 km² yüzey alanı ile Afrika kıtasının anakara kısmında yer alan en küçük devleti konumundadır. Ülkenin toplamda var olan 740 km’lik sınırının uzunluğu 480 km, genişliği ise Gambiya Nehri’ne bağlı olarak 10 ila 50 km arasında değişmektedir. Atlantik Okyanusu kıyısı hariç ülke tamamen kendisinden yüzölçümü olarak yirmi kat daha büyük olan Senegal tarafından çevrilidir. Ülke yanlış bir düşünce olarak Enclave, tamamı yabancı topraklarla çevrilmiş bir bölge, olarak tanımlanmaktadır, ancak bu terimin anlamını bire bir vermektedir. Ülkenin dünya üzerindeki devletler arasında bakıldığında ilginç bir sınır hattı vardır. Bu sınırın oluşmasının gerçek sebebi, İngilizlerin bu bölgeye işgal nedeni ile geldiklerinde, Gambiya Nehri’nin gemi ile ilerleyebildikleri bölgelerde, gemilerinden attıkları topların gittiği en son mesafesine göre sınır hattının belirlenmiş olmasıdır.

Gambiya 80 km’lik bir kıyı kesimine sahiptir. Ülke genelinin %11,5’lik bir alanına denk gelen 1.300 km² bir alanı sulak alan konumundadır. Ülkenin tam ortasında geçen ve ülkeye ismini veren Gambiya Nehri’de tüm kolları ile birlikte sulak alanlar içerisinde çoğunluğu oluşturmaktadır.

İklim

Ülke genelinde tropikal iklim hakim olup, belirgin yağmur ve kuraklık zamanları mevcuttur. Kuraklık dönemi kuzeydoğu bölgesinden, Sahra Çölü’nden esen kuru Harmattan rüzgarlarının da etkisi ile Kasım ayı ile Mayıs ayı arasında yaşamakta olup, hava sıcaklıkları bu dönemlerde belli günlerde 40 °C ile en yüksek sıcaklık değerlerine ulaşsada, ortalama olarak 21 ila 27 °C arası ölçülmektedir.

Ekonomi

Gambiya'da Turistler

Ülke genelinde özellikle Portekizlilerin gelmesi ile birlikte deniz ulaşımı önemli bir yer edinmiştir. İlk dönemlerinde tüccarların ürünlerini taşımasında kullanılan nehir, 20. yüzyıl sonlarından itibaren insan taşımacılığında da önem kazanmış ve kullanılmıştır.Ancak ülkenin iç kesimlerine ulaşmakta etkin bir rol oynayan deniz ulaşımı günümüzde neredeyse tamamen önemini yitirmiştir. Gambiya nehrinin ülke içerisinden geçtiği bölümler deniz ulaşımına hemen hemen tamamen müsait olsa da, halk arasında bu yolun tercih edilmesi çok az görülmektedir.

Ülkenin Büyük Britanya’dan bağımsızlığını kazanmasından bir yıl sonra trafikte var olan soldan akışı kaldırarak, sağdan akan bir trafik konumuna getirilmiştir. 2003 verilerine göre ülke genelinde 723 km’si asfaltlanmış, 3.742 km uzunluğunda karayolu bulunmaktadır. Ülkenin tamamını ikiye bölen Gambiya nehrinin üst bölümünde ve alt bölümünde bulunan iki devlet yolu, ülkenin batı bölgelerini doğu bölgeleri ile birleştirmektedir. Yakın geçmişe kadar yollarda bulunmayan trafik lambaları son yıllarda trafik sistemine dahil edilmiştir. 2009 yılı içerisinde ülke genelinde toplam altı adet trafik lambası bulunmaktaydı. Toplu insan taşımacılığında dolmuşlar büyük önem taşımaktadır. Şehirler ve yerleşim yerleri arasında taşımacılık yapan dolmuşlar, güzergah boyu binmek isteyen insanları toplayarak varış merkezine götürmektedir.

Gambiya günümüzde demiryoluna sahip olmayan ve aktif olarak demiryolu işletmeyen bir ülke konumundadır. 1930’lu yıllarda Brikama’da var olan 12 km uzunluğundaki demiryolu ise kapatılmıştır.

Başkent Banjul’un dış bölgesinde ülkenin tek havaalanı olan Banjul Uluslararası Havalimanı (Banjul International Airport) bulunmaktadır. Aslında havalimanı Serekunda’da bulunur.

Nüfus

Genç Gambiyalılar

Ülke içerisinde birçok etnik grup yaşamakta olup, bu gruplar içerisinde çoğunluğu ülke nüfusunun neredeyse %40’ını oluşturan Mandinka etnik grubu oluşturmaktadır. Mandinka etnik grubunu %19’a yakın bir oran ile Fulbe etnik grubu, %15’e yakın bir oran ile de Volof etnik grubu takip etmektedir.

Gambiya genç bir nüfusa sahip olup, 2016 tahmini verilerine göre %58,52’si 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %3,42’si 65 yaş ve üzerindedir.

0-14 yaş: %37.88 (erkek 382,215/kadın 379,029)
15-24 yaş: %20.64 (erkek 204,979/kadın 209,866)
25-54 yaş: %33.92 (erkek 333,875/kadın 347,779)
55-64 yaş: %4.14 (erkek 39,978/kadın 43,177)
65 yaş ve üzeri: %3.42 (erkek 32,011/kadın 36,739)

Şehirde yaşayanların oranı 2015 verilerine göre %59,6 olan ülkede, nüfusun yıllık artış oranı 2016 tahmini verilerine göre %2,11 düzeyindedir.

Dil

Ülkenin Birleşik Krallık’tan bağımsızlığını kazanmasından sonra ülkenin resmi dili İngilizce olarak kalmıştır. Özellikle kıyı kesimlerinde halk arasında İngilizce konuşma ve anlaşma oranı oldukça yüksek düzeydedir. Ülkenin iç kesimlerinde İngilizce kullanımı yaygın olmasa da, karşılıklı olarak anlaşma için yeterli düzeyde konuşulmaktadır. Ülkede var olan birçok etnik grup nedeniyle, her etnik grubun kendine özgü dili vardır. Bu diller her bir etnik grubun bireyleri arasında anadili olarak konuşulmaktadır. Diğer etnik gruplarla da anlaşabilmek adına başka etnik dillerinde öğrenilmesi birçok Gambiya vatandaşını birçok dilde konuşabilecek, çok dil bilen (Polyglott) konumuna getirmektedir. Afrika’nın bu küçük ülkesinde güncel olarak 20 farklı dil konuşulmaktadır.

Din

Serrekunda'da bir  Cami

Ülke nüfusunun %90’ı İslam inancına göre yaşamaktadır. Hristiyan dinine mensup nüfusun oranı %9 dolaylarındayken, geri kalan %1’lik bölüm yerel Afrika dinlerine inanmaktadır. Dinler arası hoşgörü üst düzeydedir. Ülke genelinde müslüman cemaatler imam önderliğinde, hristiyan cemaat ise papaz önderliğinde halka açık ortamlarda toplu ibadet yapabilmektedirler. Ülkenin siyasi hayatına bir etkisi bulunmayan dinler, toplum arasında da birçok Afrika ülkesinde görülebilecek bir soruna neden olmamaktadır.

Özellikle yerel Afrika dinleri arasında timsah mitolojik anlamda kutsal bir varlık ve verimliliğin sembolü olarak görülmektedir. Ülke genelinde turizme de açık olan üç büyük timsah yetiştirme merkezi mevcuttur. Bu merkezleri ziyaret eden turistler timsahlara şans ve bolluk getirmesi adına dokunmaktadırlar. Ayrıca timsahın önemi ülkede mevcut olan madeni paraların üzerinde gösterilmesi ile de ifade edilmektedir.

Eğitim

Armitage Lisesi'nde bir sınıf

2003 verilerine göre ülke genelinde okuma yazma bilenlerin oranı %40 düzeyindedir. Bu oran erkek toplumu arasında %47,8 düzeyinde iken, kadın toplumu arasında %32,8 civarındadır. Okul sistemi tamamen İngiliz okul sistemi model alınarak oluşturulan ülkede, sadece Greater Bajul Area bölgesinde okula gitme zorunluluğu bulunmaktadır.

Ülkenin tek devlet üniversitesi olan Gambiya Üniversitesi 1998 kurulmuş ve 1999 yılında eğitim ve öğretim yılına başlamıştır. Üniversite kurulmadan önce üniversite özellikle tıp ve tarım alanlarında öğrenim görmek isteyen öğrenciler tercihlerini yurt dışında okumaktan yana kullanmaktaydılar.

Gambiya Türkiye Dış Temsilciliği

Banjul Büyükelçiliği
29 Kaira Avenue 4th Street Brufut Gardens Banjul – The Gambia
Telefon: +2204410650-51-52-53
embassy.banjul@mfa.gov.tr

Görev Bölgesi: Batı Afrika

Beğen
Beğen Muhteşem Haha İnanılmaz Üzgün Kızgın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir