Osmanlı Padişahları

Tarihci

topragizbiz.com
Osmanlı Hanedanı’nın sultanları 1299’dan 1922’ye kadar kıtalararası geniş bir imparatorluğa hükmetmiştir. Osmanlı İmparatorluğu zirvedeyken; kuzeyde Macaristan, güneyde Somali, batıda Cezayir ve doğuda Irak'a kadar uzanmıştır. İlk başlarda imparatorluk Bursa’da yönetilirken 1366'da Edirne başkent oldu. Son olarak da Bizans İmparatorluğu’ndan alınan İstanbul başkent oldu. İmparatorluğun ilk yıllarının anlatımında efsane ve gerçeği ayırmanın zor olması nedeniyle değişen konular olmuştur; buna rağmen çoğu çağdaş bilginler imparatorluğun aşağı yukarı 1299 yılında ortaya çıktığını ve kurucusunun Oğuz Türkleri’nin Kayı Boyu’ndan gelen Osman Gazi olduğunu kabul eder. Osmanlı Hanedanı 36 sultanla 6 yüzyıl boyunca var oldu. Osmanlı İmparatorluğu, I. Dünya Savaşı’nda müttefik olduğu İttifak Devletleri’nin yenilgiye uğraması sonucuyla tarih sahnesinden silindi. İmparatorluğun İtilaf Devletleri tarafından bölünmesi ve ardından gelen Kurtuluş Savaşı çağdaş Türkiye Cumhuriyeti’nin doğmasına yol açtı.

Osmanlı devlet teşkilatı


Osmanlı İmparatorluğu varolduğundan beri mutlak monarşi ile yönetilirdi. Sultan hiyerarşik Osmanlı sisteminde ve siyasi, askeri, hukuki, sosyal ve çeşitli başlıklarda en üstteydi. Teorik olarak sadece Allah’a ve yerine getirmesi gereken Allah’ın yasaları (İslam’daki şeriat)’na sorumluydu. Onun ilahi görevi İran-İslam başlıklarına yansıtılan "Allah’ın yeryüzündeki gölgesi" (zill Allah fi’l-âlem) ve "yeryüzünün halifesi" (halife-i ru-yi zemin) olmaktı. Tüm devlet dairesi onun hükmündeydi ve verdiği her karar ferman adı verilen kararnamede yayımlanırdı. Başkomutandı ve tüm yurttaki resmi unvanıydı. 1453'te İstanbul'un Fethi’nden sonra kendilerini Roma İmparatorluğu'nun varisi olarak görürlerdi bu nedenle ara sıra Kayser ve İmparator unvanını kullanırlardı. 1517’de Mısır’ın Fethi’nden sonra I. Selim halife unvanını da benimsedi.

Böylece evrensel Müslüman hükümdarı olduğunu iddia etti. Yakın zamanlarda Osmanlı hükümdarları tahta çıkmada Avrupa hükümdarlarının taç giyme törenine eşdeğer olarak Osman’ın Kılıcı ile kuşatılırdı. Kuşatılmayan sultanın çocukları verasete uygun değildi. Teoride ve ilkelerde teokratik ve salt olmasına rağmen, uygulamada padişah’ın yetkileri sınırlıydı. Siyasi kararlarda hanedanın önemli üyelerinin görüş ve tutumlarını dikkate alırdı, bürokratik ve askeri kuruluşlarda aynı zamanda dini liderlerdi. 17. yüzyıldan bu yana, imparatorluk uzun süren durgunluk dönemine girdi, bu dönemde sultanlar çok güçsüzleştiler. Birçoğu güçlü Yeniçeri Ocağı tarafından tahttan indirildi. Tahta geçmesi yasaklı olmasına rağmen Harem-özellikle hükümdarın annesi (Valide Sultan olarak da bilinir)- sahne arkası önemli politik rollerde Kadınlar saltanatı dönemi boyunca etkili oldu. Sultanların azalan güçleri ilk sultanların ve sonrakilerin saltanat uzunluklarının farklılığından dolayı kanıtlandı. I. Süleyman, imparatorluğu 16. yüzyılda doruk noktasına çıkaran, 46 yıllık saltanatı olan, Osmanlı tarihinin en uzunuydu. V. Murat, 19. yüzyıl gerileme dönemine hükmeden, kayıtlardaki en kısa saltanattı: saltanatı sadece 93 gün sürdü. Parlamenter monarşi V. Murat’ın varisi II. Abdülhamit, imparatorluğun son mutlak ve ilk anasayasal monarşi hükümdarı, zamanında resmileşti. 2009'dan beri Osmanlı hanedanının başı ve Osmanlı tahtının sahibi Abdülmecit’in büyük torunu Bayezid Osman'’dır.

Padişahların listesi


Aşağıdaki tablo Osmanlı sultanlarını ve son Osmanlı halifesini tarihe göre sıralanmış olarak listeler. Tuğralar kaligrafik mühür ya da Osmanlı sultanları tarafından kullanılan imzalardır. Onlar tüm resmi belgelerde, sikkelerde ve daha önemlisi padişahın portresinin belirlenmesinde kullanılırdı. "Notlar" sütunu padişahların ebeveynlerini ve kaderlerini içerir.

Padişah'ın saltanatının sonu doğal ölümle bitmediği zaman nedeni kalın gösterilir. İlk hükümdarlar için genellikle saltanatının sonu ve varisinin tahta çıkması arasında bir zaman vardır. Bunun nedeni tarihçi Quataert'e göre bu dönemde Osmanlı’da uygulanan en yaşlı olan değil en uygun olanın tahta geçmesidir: sultan öldüğünde, bir galip çıkana kadar tüm oğulları savaşmak zorundaydı. Bundan dolayı iç çatışma meydana gelmiş ve kardeş katili gerçekleşmiştir, sultanın ölüm tarihi bu nedenle her zaman varisin tahta geçmesiyle aynı tarihte değildir. 1617'de Şehzade sistemi, en uygun olanın tahta geçmesi yerine yaşça en büyük olanın tahta geçtiği sistemle (ekberiyet) değişti. Bu sistemle tahta ailenin en büyük erkeği geçti. Bu da 17. yüzyıldan bu yana neden ölen sultanın yerine nadiren kendi oğlunun genellikle amca ya da kardeşinin geçmesini açıklar. En büyük olanın tahta geçtiği sistem (ekberiyet) 19. yüzyılda alınan başarısız sonuçlara rağmen saltanatın sonuna kadar sürdü.

#SultanPortreTahta geçişiTahttan inişiNotlar
1I. Osman
Gazi, Bey
c. 1299c. 1326- Ertuğrul Gazi’nin oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi.
2I. Orhan
Gazi, Bey
c. 1326c. 1361- Osman Gazi ve Mal Hatun’un oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi.
3I. Murat
Hüdavendigâr, Şehid, (1383'ten sonra Sultan)
c. 13601389- Orhan Gazi ve Nilüfer Hatun’un oğlu;
- Şehid olana kadar tahttan inmedi;
- I. Kosova Muharebesi'nde şehid oldu.
4I. Bayezid
Yıldırım,
Sultân-î İklim-i Rûm
13891402- I. Murat ve Gülçiçek Hatun’un oğlu;
- Anadolu' Türk birliği sağlandı.
- Ankara Savaşı'nda esir düştü (saltanatı bitti);
- 1402 Fetret Devri başladı
- 8 Mart 1403'te Akşehir'de tutsakken öldü.
Fetret Devri (1402–1413)
5I. Mehmed
Çelebi, Kirişçi
14131421- I. Bayezid ve Devlet Hatun’un oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi.
6II. Murad
Koca Sultân, Gazi
14211444- I. Mehmet ve Emine Hatun’un oğlu;
- Kendi özgür iradesiyle oğlu II. Mehmed ( Fatih Sultan Mehmet) lehine tahttan feragât etti.
7II. Mehmed
Fatih
14441446- II. Murat ve Hüma Hatun’un oğlu;
- Babasına tekrar padişah olmasını rica ettikten sonra tahtı teslim etti.
II. Murad
Koca Sultân, Gazi Han
14463 Şubat 1451- İkinci çıkışı;
- Yeniçeri isyanı neticesinde tahta geri dönmek zorunda kaldı.
- Ölene kadar tahttan inmedi.
II. Mehmed
Fatih
3 Şubat 14513 Mayıs 1481- İkinci çıkışı;
- 29 Mayıs 1453'te İstanbul’u fethetti;
- Osmanlı Devleti'nde ilk defa altın para bastırdı
- Ölene kadar tahttan inmedi.
8II. Bayezid
Sultân Bayezid-î Velî Han, Gazi
19 Mayıs 148125 Nisan 1512- II. Mehmet ve I. Gülbahar Hatun’un oğlu;
- Oğlu I. Selim lehine tahttan feragât etti;
- 26 Mayıs 1512'de Dimetoka yakınlarında öldü.
9I. Selim
Yavuz, Gazi
(1517'den beri halife)
25 Nisan 151221 Eylül 1520- II. Bayezid ve II. Gülbahar Hatun’un oğlu;
- İslam birliği politikası güttü.
- İlk İslam Halifesi (Mısır'ın fethiyle başlar)
- Ölene kadar tahttan inmedi.
10I. Süleyman
Kanuni, Muhteşem, Şehid
30 Eylül 15207 Eylül 1566- I. Selim ve Ayşe Hâfize (Ayşe Hafsa) Valide Sultan’ın oğlu;
- Avrupa ağırlıklı fetihler yaptı. 1526 Mohaç Savaşı’nda Macar Krallığı'na son verdi.
- Ölene kadar tahttan inmedi.
11II. Selim
Sarı
29 Eylül 156621 Aralık 1574- I. Süleyman ve Hürrem Haseki Sultan’ın oğlu;
- Denizciliğe önem verilerek, Kıbrıs ve Tunus alındı.
- Ölene kadar tahttan inmedi.
12III. Murad
22 Aralık 157416 Ocak 1595- II. Selim ve Afife Nur Banû Valide Sultan’ın oğlu;
- Doğu ağırlıklı fetihler sürdü.
- Ölene kadar tahttan inmedi.
- Osmanlı en geniş sınırlarına ulaştı.
13III. Mehmed
Adlî
27 Ocak 159520 ya da 21 Aralık 1603- III. Murad ve Safiye Valide Sultan’ın oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi;
14I. Ahmed
Bahtî
21 Aralık 160322 Kasım 1617- III. Mehmed ve Handan Valide Sultan’ın oğlu;
- Zitvatorok Antlaşması ile Osmanlı ve Avrupa eşit sayıldı.
- Ölene kadar tahttan inmedi
15I. Mustafa
Deli
22 Kasım 161726 Şubat 1618- III. Mehmed ve Fûldâne Valide Sultan’ın oğlu;
- Zekâ geriliğinden ötürü Genç yeğeni II. Osman lehine tahttan indirildi.
16II. Osman
Genç, Şehid
26 Şubat 161819 Mayıs 1622- I. Ahmed ve Mâh-Firûze Hatice Valide Sultan’ın oğlu;
- 19 Mayıs 1622'deki yeniçeri isyanında tahttan indirildi;
- 20 Mayıs 1622'de Sadrazam Kara Davut Paşa tarafından katledildi.
I. Mustafa
20 Mayıs 162210 Eylül 1623- İkinci çıkışı;
- Yeğenine yapılan suikastin ardından tahtta geri döndü;
- Zihnî dengesizliği nedeniyle tahttan indirildi;
- 20 Ocak 1639'da İstanbul'daki ölümüne kadar hapsedildi.
17IV. Murad
Bağdat Fâtihi, Sahib-î-Kıran, Gazi
10 Eylül 16238 ya da 9 Şubat 1640- I. Ahmed ve Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan’ın oğlu;
- Doğu ağırlıklı fetihler yapıldı.
- Ölene kadar tahttan inmedi.
18I. İbrahim
Girit Fâtihi, Asabî, Şehid
9 Şubat 16408 Ağustos 1648- I. Ahmed ve Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan’ın oğlu;
- Şeyhülislam liderliğinde gerçekleştirilen darbe ile tahttan indirildi;
- 18 Ağustos 1648'de İstanbul'’da isyancıların önderi olan Sadrazam Mevlevî Sofu Mehmed Paşa tarafından boğduruldu.
19IV. Mehmed
Avcı
8 Ağustos 16488 Kasım 1687- I. İbrahim ve Turhan Hatice Valide Sultan’ın oğlu;
- İkinci Mohaç Muharebesi’nde Osmanlı Devleti’nin uğradığı yenilginin ardından tahttan indirildi;
- Edirne’de 6 Ocak 1693'te öldü.
20II. Süleyman
Gazi
8 Kasım 168722 Haziran 1691- I. İbrahim ve Sâliha Dil-Âşûb Valide Sultan’ın oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi.
21II. Ahmet
Gazi
22 Haziran 16916 Şubat 1695- I. İbrahim ve Hatice Mû’azzez Sultan’ın oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi.
22II. Mustafa
Gazi
6 Şubat 169522 Ağustos 1703- IV. Mehmed ve Mâh-Pâre Ümmetullah (Emetullah) Râbi’a Gül-Nûş Valide Sultan’ın oğlu;
- Karlofça Antlaşması ile Osmanlı ilk defa büyük ölçüde toprak kaybetti (1699).;
- Edirne Vakası olarak anılan yeniçeri ayaklanması sonucu 22 Ağustos 1703’te tahttan indirildi;
- 8 Ocak 1704'te İstanbul'da öldü.
23III. Ahmed
Lâle Devri Pâdişâhı
Gazi
22 Ağustos 17031 ya da 2 Ekim 1730- IV. Mehmed ve Mâh-Pâre Ümmetullah (Emetullah) Râbi’a Gül-Nûş Valide Sultân’ın oğlu;
- Lale Devri (1718-1730)’nde ıslâhatlar yaptı.
- Patrona Halil önderliğinde gerçekleştirilen yeniçeri isyanıyla tahttan indirildi;
- 1 Temmuz 1736'da öldü.
24I. Mahmud
Gazi
2 Ekim 173013 Aralık 1754- II. Mustafa ve Saliha Sebkat-î Sultân’ın oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi.
25III. Osman
Sofu
13 Aralık 175429 ya da 30 Ekim 1757- II. Mustafa ve Şeh-Süvar Valide Sultân’ın oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi.
26III. Mustafa
İlk Yenilikçi, Gazi
30 Ekim 175721 Ocak 1774- III. Ahmed ve Emine Mihr-î-Şâh İkinci Kadın Efendi’nin oğlu;
- Ölene kadar tahttan inmedi
27I. Abdülhamid
Islâhatçı, Gazi
21 Ocak 17746 ya da 7 Nisan 1789- III. Ahmed ve Râbi’a Şermi Kadın Efendi’nin oğlu;
- Ruslara karşı mücadele etti.
- Ölene kadar tahttan inmedi.
28III. Selim
Bestekâr,
Nizâmî,
Şehid
7 Nisan 178929 Mayıs 1807- III. Mustafa ve Mihr-î-Şâh Valide Sultân’ın oğlu;
- Çeşitli reformlar yaptı.
- Gerçekleştirdiği reformlarına karşı Kabakçı Mustafa önderliğinde tertiplenen yeniçeri isyanıyla tahttan indirildi;
- 28 Temmuz 1808'de İstanbul’da Padişah IV. Mustafa’nın emriyle katledildi.
29IV. Mustafa
29 Mayıs 180728 Temmuz 1808- I. Abdülhamid ve Ayşe Seniyeperver Valide Sultan’ın oğlu;
- Rusçuk A’yan’ı Alemdar Mustafa Paşa önderliğinde gerçekleştirilen ayaklanma neticesinde tahttan indirildi;
- 17 Kasım 1808'de İstanbul'da Padişah II. Mahmud’un emriyle idam edildi.
30II. Mahmud
İnkılâpçı,
Gazi
28 Temmuz 18081 Temmuz 1839- I. Abdülhamid ve Nakş-î-Dil Haseki Valide Sultan’ın manevî oğlu;
- 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı lağvetti. (Vaka-i Hayriye);
- Ölene kadar tahttan inmedi.
31Abdülmecid
Tanzimâtçı,
Gazi
1 Temmuz 183925 Haziran 1861- II. Mahmud ve Bezm-î-Âlem Valide Sultan’ın oğlu;
- 3 Kasım 1839'da Osmanlı demokratikleşmesinin ilk adımı olan (Gülhane Hatt-ı Şerif-î) Tanzimât Fermânı’nı yayımladı;
- 18 Şubat 1856'da (Islâhat Hatt-ı Hümâyûn-u) Islâhat Fermânı’nı ilân etmek zorunda bırakıldı;
- Ölene kadar tahttan inmedi.
32I. Abdülaziz
Bahtsız,
Şehid
25 Haziran 186130 Mayıs 1876- II. Mahmud ve Pertav-Nihâl (Pertevniyal) Valide Sultân’ın oğlu;
- İlk kez Avrupa'ya seyahat' amacıyla gitti.
- Bakanları tarafından tahttan indirildi;
- Beş gün sonra da (intihar etti ya da muhtemel bir suikâsta kurban gitti) ölü bulundu.
33V. Murad
Deli
30 Mayıs 187631 Ağustos 1876- Abdülmecid ve Şevk-Efzâ Valide Sultân’ın oğlu;
- Akıl hastalığı nedeniyle tahttan indirildi;
-29 Ağustos 1904’te Çırağan Sarayı’nda öldü.
34II. Abdülhamid
Ulû Sultân Abd-ül Hamid Han,
Gazi
31 Ağustos 187627 Nisan 1909- Abdülmecid ve Tîr-î-Müjgan Üçüncü Kadın Efendi’nin oğlu; ve daha sonra da Rahîme Piristû Valide Sultan'ın mânevî evlâdı;
- 23 Kasım 1876'da (Birinci) Meşrûtiyyet'i tesis ederek anayasa (Kanûn-î Esasî) çıkardı, daha sonra ise 13 Şubat 1878'ta askıya aldı;
- 3 Temmuz 1908'de (İkinci) Meşrûtiyyet’i yeniden ilân etti;
- 31 Mart Vakası (13 Nisan 1909) sonrasında tahttan indirildi;
- Vakarlı esaret hayatına başlamak üzere Selânik’e nakledildi;
- 1912'de Selânik’in Yunanistan’a kaybedilmesiyle 10 Şubat 1918 tarihindeki vefatına kadar Beylerbeyi Sarayı’na kapatıldı.
35V. Mehmed Reşâd
27 Nisan 19093 Temmuz 1918- Abdülmecid ve Gül-Cemâl Dördüncü Kadın Efendi’nin oğlu;
- Osmanlı gücünü yitirdi, Balkanlar, Libya ve Ortadoğu kaybedildi.
- Ölene kadar Mehmed Talât, İsmail Enver ve Ahmed Cemal Paşaların etkisinde olarak tahtta kaldı.
36VI. Mehmet Vahidettin
4 Temmuz 19181 Kasım 1922- Abdülmecid ve Gül-İstü (Gülistan) Münîre Dördüncü Kadın Efendi’nin oğlu;
- 1 Kasım 1922'de Saltanat lâğvedildi;
- 17 Kasım 1922’de İstanbul’dan ayrıldı;
- 16 Mayıs 1926’da Sanremo, İtalya'da sürgünde öldü.
Osmanlı Devleti’nin Dağılması (1922–1923)
Halife Abdülmecid
(Son Osmanlı Halifesi)
18 Kasım 19223 Mart 1924- I. Abdülaziz ve Hayran-î-Dil Kadın Efendi’nin oğlu;
- TBMM tarafından halife seçildi;
- Hilafet’in kaldırılmasıyla sürgüne gönderildi;
- 23 Ağustos 1944’te Paris, Fransa'da sürgünde öldü.
 
Son düzenleme:
  • Beğen
Tepkiler: Ugur
Tüm sayfalar yüklendi.
Üst